Siberia – Wikipedia tiếng Việt

Siberia (tiếng Nga: Сиби́рь, chuyển tự. Sibírj IPA: [sʲɪˈbʲirʲ]  ( nghe)) là vùng đất rộng lớn gần như nằm trọn trong nước Nga, chiếm gần toàn bộ phần Bắc Á và bao gồm phần lớn thảo nguyên Á-Âu. Siberia trong lịch sử là một phần của nước Nga hiện đại kể từ thế kỷ 17.

Vùng đất này mở màn từ phía đông dãy núi Ural trải dài đến Thái Bình Dương ; phía bắc là Bắc Băng Dương xuống phía nam là những ngọn đồi miền bắc Kazakhstan và có biên giới với Mông Cổ và Trung Quốc. Trừ phần tây-nam không nằm trong chủ quyền lãnh thổ Nga, những vùng khác nhau của Siberia chiếm tới 77 % diện tích quy hoạnh nước này, trong khi đó chỉ chiếm có 27 % dân số toàn Nga. Điều này tương tự với tỷ lệ dân số trung bình khoảng chừng 3 người trên mỗi km vuông ( 7,8 / dặm vuông ) ( gần bằng với Úc ), khiến Siberia trở thành một trong những khu vực dân cư thưa thớt nhất trên Trái Đất. Nếu Siberia là một vương quốc, nó vẫn là vương quốc lớn nhất hành tinh, nhưng về dân số, nó sẽ chỉ đứng thứ 35 thế giới và thứ 14 của châu Á .Trên thế giới, Siberia nổi tiếng đa phần với mùa đông dài và khắc nghiệt, với nhiệt độ trung bình tháng 1 là − 25 °C ( − 13 °F ), và cũng là nơi sử dụng của cơ quan chính phủ Nga và Liên Xô để xây những nhà tù, trại tái tạo và để lưu đày những tù nhân chính trị trong lịch sử vẻ vang .

Tồn tại vài phiên bản về nguồn gốc của từ “Siberia” và cho tới nay người ta vẫn chưa thể chắc chắn phiên bản nào là gần với sự thật nhất.

Các phiên bản, gắn với nguồn gốc của một ngôn từ nào đó trong nhóm ngôn từ Altai / tiếng Nga :
Các phiên bản gắn với một nhóm sắc tộc nào đó ( người ta tin rằng chúng nói chung không ảnh hưởng tác động tới từ nguyên, nhưng được liệt kê ở đây như thể những phiên bản hoàn toàn có thể nhất ) :

  • Theo phiên bản của Z. Ya. Boyarshinova thì tên gọi Sibir xuất phát từ tên gọi của một nhóm sắc tộc là Sipyr, mà nguồn gốc ngôn ngữ của họ hiện vẫn còn đầy tranh cãi. Sau đó tên gọi này được áp dụng cho nhóm sắc tộc thuộc ngôn ngữ Turk, từng sinh sống dọc theo sông Irtysh trong khu vực ngày nay là Tobolsk.
  • Theo phiên bản của V. Sophronov, thì tên gọi Sibir bắt nguồn từ nhóm sắc tộc gốc Turk, hiện nay được biết đến như là người Tatar Siberia, với tên họ tự gọi (Sabyr), theo ý kiến tác giả, thực tế có nghĩa là sự kiên nhẫn. Một ý kiến khác thì cho rằng nó có nghĩa là “địa phương/bản xứ” (y/ir — đàn ông, nhân dân, người; siber/y — sa khoáng, bỏ lại trên mặt đất; nguyên văn: “những người sinh sống tại đó phát tán”).[4]
  • Một phiên bản khác cho rằng khu vực này được đặt tên theo người Tích Bá (Xibe).[5]

Sự phổ cập tên gọi ” Sibir ” trên những vùng chủ quyền lãnh thổ to lớn trực tiếp gắn liền với tên gọi của Thành Phố Hà Nội của Hãn quốc Siberia của người Tatar, bị sáp nhập vào Sa quốc Moskva dưới thời Ivan Hung đế ( 1530 – 1584 ). Trích đoạn phỏng dịch từ biên niên sử Esipov ( tiếng Nga cổ ) : ” … tiến vào đất Sibir … người Tatar sợ hãi trước nhiều lần tiến đánh của những chiến binh Nga, chạy trốn khỏi thành lũy của mình, mà trước đó người Tatar gọi thành phố Hà Nội Thủ Đô của họ nơi cửa sông Tobol và Irtysh là Sibir, bỏ lại nó trống không. Những chiến binh Nga tới và đóng lại đó và chứng minh và khẳng định thành lũy này vững mạnh, lúc bấy giờ gọi là thành Tobolesk Chúa Cứu thế ” .Bắt đầu từ thế kỷ 13 tên gọi Sibir mở màn được sử dụng không những để chỉ sắc tộc mà còn để chỉ nơi mà sắc tộc đó sinh sống. Theo ý nghĩa này thì tên gọi của khu vực lần tiên phong được những tác giả Iran nhắc tới trong thế kỷ 13, với tên gọi ” Sebur ” lần tiên phong Open trên map trong tập map Catalan năm 1375. Trong những biên niên sử Nga thế kỷ 15 thì Sibir được dùng để chỉ khu vực ở hạ lưu sông Tobol và trung lưu sông Irtysh .Nhưng việc sử dụng từ Sibir theo ý nghĩa địa chính trị thì lại gắn liền với hàng loạt vùng đất nằm ở phía đông sông Volga. Trong bức thư gửi nữ hoàng Elizabeth I ( năm 1570 ) Ivan Hung đế tự gọi mình là : ” Vua Pskov và đại công tước xứ Smolensk, Tver, những vùng đất Chernigov, Ryazan, Polotsk, Ros … ( phần này của từ bị mất ) và hàng loạt vùng đất Sibir ” .

Thời tiền sử[sửa|sửa mã nguồn]

Khu vực này có nhiều giá trị về cổ sinh vật học, vì nó chứa những khung hình của những loài động vật hoang dã thời tiền sử từ Kỷ nguyên thế Pleistocene, được dữ gìn và bảo vệ trong băng hoặc trong tầng đất ngừng hoạt động vĩnh cửu. Mẫu vật của sư tử châu Âu Goldfuss sống trong hang động, Yuka ( voi ma mút ) và một con voi ma mút lông xoăn từ Oymyakon, một con tê giác lông mượt từ sông Kolyma, và bò rừng bizon và ngựa từ Yukagir đã được tìm thấy .Các vùng đá núi lửa Siberia được hình thành bởi một trong những sự kiện núi lửa lớn nhất được biết đến trong 500 triệu năm qua của lịch sử vẻ vang địa chất Trái Đất. Hoạt động của nó liên tục trong một triệu năm và 1 số ít nhà khoa học coi đó là nguyên do hoàn toàn có thể của ” Cuộc tàn sát vĩ đại ” khoảng chừng 250 triệu năm trước, ước tính đã giết chết 90 % những loài hiện có vào thời gian đó .Ít nhất ba loài người sống ở Nam Siberia khoảng chừng 40.000 năm trước : Homo sapiens, người Neanderthal và người Denisova. Năm 2010 dẫn chứng DNA xác lập ở đầu cuối là một loài riêng không liên quan gì đến nhau .
Nhiều nhóm dân du mục xuất hiện ở Siberia từ rất rất lâu rồi ví dụ Yenet, Nenet, Hung Nô, Uyghur. Người Khiết Đan cũng chiếm một phần của khu vực. Hãn ( Khan ) vùng Siberia ở gần Tobolsk thời nay được biết đến là nhân vật quyền lực tối cao lớn, đã từng phong tước cho Kubrat ( một vị vua người Bulgaria ) là Khả hãn ( Khagan ) vùng Avaria năm 630. Đế quốc Mông Cổ lấn chiếm nơi này vào thế kỷ 13 và cho vùng đất này quyền tự trị, gọi là Hãn quốc Siberia .Với sự diệt vong của hãn quốc Kim Trướng, Khả hãn tự trị của Sibir được hình thành vào cuối thế kỷ 15. Bộ lạc Yakut nói tiếng Turk di cư về phía bắc từ khu vực hồ Baikal dưới áp lực đè nén của những bộ lạc Mông Cổ trong thế kỷ 13 đến 15. Siberia vẫn là một khu vực dân cư thưa thớt. Nhà sử học John F. Richards đã viết : ” Thật sự rất đáng hoài nghi khi biết rằng tổng dân số Siberia văn minh bắt đầu vượt quá 300.000 người ” .Vào thế kỷ 16, thế lực vững mạnh của nước Nga ở phía tây khởi đầu làm suy yếu Hãn quốc Siberia. Đầu tiên, những nhóm thương nhân và người Cô-dắc xâm nhập khu vực, rồi quân đội Nga kiến thiết xây dựng những tiền đồn tiến xa dần về phía đông để bảo vệ những người định cư mới di cư từ chủ quyền lãnh thổ Nga bên châu Âu. Những thị xã như Mangazeya, Tara, Yeniseysk và Tobolsk ( TT vùng Siberi, ở đầu cuối trở thành thủ phủ trong thực tiễn của Siberia từ năm 1590 ) khởi đầu hình thành và tăng trưởng. Vào thời gian này, Sibir là tên của một pháo đài tại Qashlik, gần Tobolsk. Gerardus Mercator, trong một map xuất bản năm 1595, ghi lại Sibier là tên của một khu định cư và chủ quyền lãnh thổ xung quanh dọc theo một nhánh bên trái của Ob. Các nguồn khác cho rằng bộ lạc Xibe, một dân tộc bản địa Tungusic địa phương, đã kháng cự kinh khủng so với sự bành trướng của Nga bên kia dãy Urals. Một số người cho rằng thuật ngữ ” Siberia ” là một từ ngữ của dân tộc bản địa học của họ .Cho đến giữa thế kỷ 17, vùng trấn áp của nước Nga đã chạm đến bờ Thái Bình Dương. Khoảng 230.000 người Nga đã định cư ở Siberia vào năm 1709. Các thế kỷ tiếp theo, Siberia nhìn chung vẫn là vùng đất không người ở và chưa được tò mò. Chỉ có rất ít chuyến thám hiểm và những người kinh doanh sống ở đây. Một nhóm người khác bị đưa đến đây sinh sống là những tù nhân đến từ phía tây nước Nga hoặc những vùng đất bị Nga quản lý, ví dụ như Ba Lan .
xanh) và đầu thế kỷ 19 (đỏ).Bản đồ của đường tàu xuyên Siberia vào thế kỷ 18 ( ) và đầu thế kỷ 19 ( ) .Tuyến đường tàu xuyên Siberia kiến thiết xây dựng từ 1891 – 1903 là đổi khác to lớn cho ” vùng đất đang ngủ yên ” này. Tuyến đường đã nối tiếp Siberia với những miền phía tây nước Nga đang công nghiệp hoá nhanh gọn dưới thời sa hoàng Nikolai II của Nga ( r. 1894 – 1917 ). Khoảng bảy triệu người chuyển đến Siberia từ Nga thuộc châu Âu trong khoảng chừng thời hạn từ 1801 đến 1914. Từ năm 1859 đến 1917, hơn nửa triệu người đã di cư đến vùng Viễn Đông Nga. Siberia có nguồn tài nguyên đa dạng chủng loại và dồi dào. Trong suốt thế kỷ 20, chúng được khai thác và nhiều khu dân cư công nghiệp mọc lên trong vùng .Năm 1908, tại đây đã có một vụ nổ lớn, thường được biết đến với tên vụ nổ Tunguska. Vào lúc 7 : 15 sáng ngày 30 tháng 6 năm 1908, sự kiện Tunguska đã đốn hạ hàng triệu cây gần sông Podkamennaya Tunguska ( Stony Tunguska ) ở TT Siberia. Hầu hết những nhà khoa học tin rằng tác dụng này là do vụ nổ không khí của sao băng hoặc sao chổi. Mặc dù chưa tìm thấy miệng núi lửa nào, cảnh sắc trong khu vực ( dân cư thưa thớt ) vẫn mang dấu vết của sự kiện này .
NovosibirskMột mái ấm gia đình người CossackTrong những thập niên đầu của Liên Xô ( đặc biệt quan trọng là trong những năm 1930 và 1940 ), chính phủ nước nhà đã sử dụng Siberia để quản trị một mạng lưới hệ thống trại cải tạo hình sự. Theo ước tính bán chính thức của Liên Xô, vốn không được công khai minh bạch cho đến sau khi chính quyền sở tại Xô viết sụp đổ năm 1991, từ năm 1929 đến 1953, hơn 14 triệu người đã đi qua những trại và nhà tù này, nhiều người trong số họ ở Siberia. Bảy đến tám triệu người khác đã bị trục xuất nội bộ đến những vùng xa xôi của Liên Xô ( gồm có hàng loạt quốc tịch hoặc sắc tộc trong 1 số ít trường hợp ) .Nửa triệu ( 516.841 ) tù nhân đã chết trong những trại tái tạo từ năm 1941 đến 1943 do thiếu lương thực do cuộc chiến tranh thế giới thứ hai gây ra. Ở những thời kỳ khác, tỷ suất tử trận tương đối thấp hơn. Quy mô, khoanh vùng phạm vi và phương pháp hoạt động giải trí của những trại lao động tái tạo vẫn là chủ đề của nhiều điều tra và nghiên cứu và tranh luận. Nhiều trại hoạt động giải trí ở những vùng cực kỳ xa xôi của vùng đông bắc Siberia. Các cụm nổi tiếng nhất gồm có Sevvostlag ( Trại Đông Bắc ) dọc theo sông Kolyma và Norillag gần Norilsk, nơi 69.000 tù nhân sống vào năm 1952. Các thành phố công nghiệp lớn của Bắc Siberia, như Norilsk và Magadan, được tăng trưởng từ những trại được kiến thiết xây dựng bởi những tù nhân và được điều hành quản lý bởi những cựu tù nhân .
Núi Belukha – dãy núi AltaiVới diện tích quy hoạnh 13,1 triệu km², Siberia chiếm khoảng chừng 77 % chủ quyền lãnh thổ Nga và gần 10 % diện tích quy hoạnh đất của Trái Đất ( 148.940.000 km2, 57.510.000 dặm vuông ). Trong khi Siberia trọn vẹn nằm trong khu vực châu Á, nhiều cơ quan chức năng của Liên Hiệp Quốc sẽ không chia nhỏ vương quốc và sẽ đặt hàng loạt ở chủ quyền lãnh thổ Nga của châu Âu và / hoặc Đông Âu. Hai vùng địa lý hầu hết là Bình nguyên Tây Siberia và Cao nguyên TT Siberia .Đông và trung Cộng hòa Sakha gồm có nhiều dãy núi phía bắc-nam ở nhiều độ tuổi khác nhau. Những ngọn núi này lê dài tới gần 3.000 mét ( 9.800 ft ), nhưng trên vài trăm mét, chúng gần như trọn vẹn không có thảm thực vật. Dãy Verkhoyansk trọn vẹn ngừng hoạt động ở thế Pleistocene, nhưng khí hậu quá khô để băng hà lê dài trên độ cao thấp. Ở những độ cao thấp này là vô số thung lũng, nhiều trong số chúng sâu và được bao trùm bởi rừng thông rụng lá, ngoại trừ ở cực bắc là nơi lãnh nguyên thống trị. Đất đa phần là turbels ( một loại gelisol ). Lớp hoạt động giải trí có xu thế sâu dưới một mét, ngoại trừ gần những con sông .Điểm cao nhất ở Siberia là ngọn núi lửa đang hoạt động giải trí Klyuchevskaya Sopka, trên bán đảo Kamchatka. Đỉnh của nó cao 4.750 mét ( 15,580 ft ) .

Các dãy núi[sửa|sửa mã nguồn]

Hồ và sông[sửa|sửa mã nguồn]

Bình nguyên Tây Siberia gồm có hầu hết đất trầm tích từ Đại Tân Sinh, rất thấp và tương đối phẳng phiu, nếu mực nước biển dâng 50 m sẽ làm hàng loạt vùng đất giữa Bắc Băng Dương và Novosibirsk ( thành phố ở giữa nước Nga, chếch về phía nam ) ngập trong nước và băng tuyết. Rất nhiều khu vực trên vùng đất thấp này là hiệu quả của những đập băng tạo ra một hồ sông băng lớn. Hồ sông băng này đến cuối kỷ Pleistocene đã chặn dòng chảy về phía bắc của sông Ob và sông Yenisei, dẫn đến việc chuyển hướng tây nam vào biển Caspi và biển Aral qua thung lũng Turgai. Vùng này hầu hết là đầm lầy, những vùng có đất cứng là đất mùn và ở phía bắc là vùng đất lạnh quanh năm không có cây. Ở phía nam, nơi nhiệt độ cao hơn, đồng cỏ xanh tươi phong phú, là phần lan rộng ra của Bình nguyên Kazakh đã hình thành thảm thực vật nguyên thủy, hầu hết không còn nhìn thấy được .Cao nguyên TT Siberia là nền đất không thay đổi đã là lục địa từ kỷ Permi. Vùng đất này rất dồi dào tài nguyên, gồm vàng, kim cương, quặng mangan, chì, thiếc, nikel, coban và molipden. Phần khá lớn của vùng đất này chứa nhiều đá mắc-ma của vụ phun trào núi lửa cuối kỷ Permi, gần như trùng khớp với sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi-kỷ Trias, là vụ phun trào lớn nhất của lịch sử dân tộc Trái Đất. Chỉ có vùng cực tây-bắc bị ngừng hoạt động trong kỷ Đệ Tứ, nhưng phần đông toàn bộ đều nằm dưới lớp băng vĩnh cửu sâu đặc biệt quan trọng, và cây duy nhất hoàn toàn có thể tăng trưởng mạnh, mặc kệ mùa hè ấm cúng, là cây Siberian Larch ( Larix sibirica ) rụng lá với bộ rễ rất nông. Bên ngoài vùng cực tây-bắc, rừng taiga chiếm lợi thế, chiếm một phần đáng kể trong hàng loạt chủ quyền lãnh thổ Siberia. Đất ở đây đa phần là những turbel, nhường chỗ cho podzol nơi lớp hoạt động giải trí trở nên dày hơn và hàm lượng băng thấp hơn .
Thảm thực vật ở Siberia đa phần là taiga, với vành đai lãnh nguyên ở rìa phía bắc và những dạng rừng lá rộng và hỗn hợp ôn đới ở phía nam .
Khí hậu Siberia có sự độc lạ rất lớn vào những thời gian trong năm, nhưng nó thường có mùa hè ngắn và mùa đông lạnh khắc nghiệt lê dài. Siberia lạnh nhất vào tháng 1 và nóng nhất vào tháng 7. Ở bờ biển phía bắc, giáp Bắc Băng Dương, trên vòng cực Bắc, mùa hè rất ngắn, chỉ một tháng. Khí hậu vùng này là khí hậu vùng cực, mùa đông lê dài gần như quanh năm .
Hầu như toàn bộ dân cư sống ở phía nam, dọc theo tuyến đường sắt xuyên Siberia. Vùng phía nam có khí hậu lục địa khí ẩm ( Köppen Dfb ) với mùa đông lạnh nhưng mùa hè lại khá ấm cúng và lê dài tối thiểu bốn tháng. Nhiệt độ trung bình hàng năm là khoảng chừng 0,5 °C ( 32,9 °F ). Nhiệt độ trung bình tháng 1 khoảng chừng − 20 °C ( 4 °F ) và tháng 7 khoảng chừng + 19 °C ( 66 °F ) trong khi nhiệt độ ban ngày vào mùa hè thường trên 20 °C ( 68 °F ). Với khí hậu không thay đổi, mùa hè nhiều nắng và đất đai khá phì nhiêu, vùng đất phía nam Siberia hoàn toàn có thể được sử dụng với mục tiêu nông nghiệp có doanh thu, như đã được chứng tỏ vào đầu thế kỷ 20 .
Oymyakon trên bản đồ NgaOymyakonOymyakon Oymyakon, thị xã lạnh nhất hành tinh

Cho đến nay, khí hậu phổ biến nhất ở Siberia là khí hậu cận Bắc Cực (Koppen Dfc hoặc Dwc), với nhiệt độ trung bình hàng năm khoảng 5 °C (23 °F) và trung bình vào tháng 1 là −25 °C (−13 °F) và trung bình cho tháng 7 là +17 °C (63 °F), mặc dù điều này thay đổi đáng kể theo từng khu vực, với trung bình tháng 7 khoảng 10 °C (50 °F) trong vùng đệm lãnh nguyên. Siberia được xem là địa điểm có nhiệt độ cực hạn thấp thứ nhì thế giới, chỉ kém châu Nam Cực. Thành phố Yakutsk thuộc cộng hòa Sakha, là trung tâm kinh tế quan trọng ở Siberia, vào mùa đông nhiệt độ ở đây từng xuống kỉ lục là – 64 °C, sông Lena chảy qua thành phố này cũng bị đóng băng. Trang web và blog theo định hướng kinh doanh Business Insider đã liệt kê Verkhoyansk và Oymyakon, tại Cộng hòa Sakha của Siberia, để cạnh tranh cho danh hiệu “Cực giá lạnh” của vùng Bắc bán cầu. Oymyakon là một ngôi làng ghi nhận nhiệt độ −67,7 °C (−89,9 °F) vào ngày 6 tháng 2 năm 1933 mặc dù nơi đây đã từng trải qua nhiệt độ kỷ lục ghi được là -71,2 °C. Verkhoyansk, một thị trấn xa hơn về phía bắc và xa hơn trong đất liền, ghi nhận nhiệt độ −69,8 °C (−93,6 °F) trong ba đêm liên tiếp: 5, 6 và 7 tháng 2 năm 1933. Mỗi thị trấn được luân phiên là Cực giá lạnh của Bắc bán cầu, nghĩa là địa điểm có nhiệt độ thấp nhất ở Bắc bán cầu. Mỗi thị trấn cũng thường xuyên đạt tới 86 °F (30 °C) vào mùa hè, mang lại cho thị trấn và phần lớn phần còn lại của Siberia biên độ nhiệt cao nhất trên thế giới giữa mùa hè và mùa đông, thường cao hơn 170-180 °F (94-100 °C) giữa các mùa.

Những cơn gió ấm từ Trung Á và Trung Đông thổi đến nam Siberia, làm vùng tây Siberia ( như Omsk, Novosibirsk ) ấm hơn vùng phía đông ( Irkutsk, Chita ) tới vài độ C, nơi mà ở phía bắc khí hậu cực đoan mùa đông ( Köppen Dfd hoặc Dwd ) chiếm lợi thế. Tuy nhiên, nhiệt độ vào mùa hè của 1 số ít nơi ở Siberia hoàn toàn có thể nóng đến 36-38 °C ( 98-100 °F ). Cộng hòa Sakha ( đông-bắc Siberia ) là vùng lạnh nhất ở đây và lưu vực sông Yana là nơi có nhiệt độ thấp nhất. Tuy vậy, nước Nga không có kế hoạch đưa người sống ở đây, do đó, khí hậu khắc nghiệt của vùng đất này chưa từng bị coi là một yếu tố nghiêm trọng. Phía nam Siberia ở gần khu vực không khí áp suất cao, nhờ đó mà vào mùa đông, gió không mạnh .

Mặc dù là khu vực băng giá, tuyết ở đây rất ít, đặc biệt là vùng phía đông. Lượng mưa ở Siberia nhìn chung là thấp, chỉ có vùng bán đảo Kamchatka có lượng mưa hơn 500 mm nhờ gió ẩm từ biển Okhotsk thổi vào gặp núi cao. Vùng cực nam của bán đảo chịu ảnh hưởng gió mùa nên có mưa lớn vào mùa hè.

Các nhà nghiên cứu, gồm có Sergei Kirpotin tại Đại học bang Tomsk và Judith Marquand tại Đại học Oxford, cảnh báo nhắc nhở rằng miền Tây Siberia đã mở màn tan băng do sự nóng lên toàn thế giới. Các mỏ than bùn ướp đông ở khu vực này hoàn toàn có thể chứa hàng tỷ tấn khí metan, hoàn toàn có thể được thải vào khí quyển. Khí mê-tan là một loại khí nhà kính mạnh hơn 22 lần so với carbon dioxide. Năm 2008, một đoàn thám hiểm điều tra và nghiên cứu của Hiệp hội Địa vật lý Hoa Kỳ đã phát hiện ra mức độ khí mê-tan lên tới 100 lần so với thông thường trong bầu khí quyển ở Bắc Cực Siberia, có năng lực là hiệu quả của khí metan được giải phóng qua những lỗ trên ‘ lớp băng ‘ dưới đáy biển băng giá sự sinh ra của sông Lena và khu vực giữa biển Laptev và biển Đông Siberia .
Nga là nhà phân phối chính về dầu mỏ và khí đốt cho phần nhiều châu Âu .Nông nghiệp bị hạn chế nhiều bởi mùa hè ngắn ngủi. Song, phía tây nam với khí hậu ôn hòa và đất đai phì nhiêu, có những cây lương thực như lúa mì, lúa mạch, lúa mạch đen và khoai tây cùng đồng cỏ cho cừu và gia súc. Ở những nơi đất cằn cỗi và mùa hè ngắn ngủi, thức ăn có được từ chăn thả tuần lộc – một hình thức kiếm ăn được người dân ở đây duy trì từ hơn 10 nghìn năm trước. Siberia có những khu rừng rộng nhất trên thế giới. Gỗ mang lại nguồn thu quan trọng, mặc dầu nhiều khu rừng ở phía đông đã được khai thác nhanh hơn nhiều so với năng lực phục sinh. Biển Okhotsk là một trong những biển nhiều cá nhất thế giới nhờ luồng nước lạnh và thủy triều trải rộng. Siberia cung ứng khoảng chừng 10 % lượng cá đánh bắt cá toàn thế giới, sản lượng có giảm sút từ khi Liên Xô sụp đổ .Siberia là vùng rất giàu tài nguyên tài nguyên, gồm có gần như tổng thể những loại sắt kẽm kim loại có giá trị. Một số mỏ ở đây có trữ lượng vào hàng lớn nhất thế giới như nikel, vàng, chì, molypden, kim cương, bạc và thiếc. Bên cạnh đó là nguồn dầu mỏ và khí tự nhiên khổng lồ. Khoảng 70 % những mỏ dầu tăng trưởng của Nga nằm ở khu vực Khanty-Mansiysk. Nga chứa khoảng chừng 40 % tài nguyên niken được biết đến trên thế giới tại mỏ Norilsk ở Siberia. Norilsk Niken là nhà phân phối niken và palladium lớn nhất thế giới. Phần lớn những tài nguyên này phân chia ở vùng xa xôi, lạnh lẽo, điều kiện kèm theo sinh sống và đi lại khắc nghiệt .Trong khi sự tăng trưởng của nguồn năng lượng tái tạo ở Nga bị ngưng trệ do thiếu khung chủ trương của cơ quan chính phủ có lợi, Siberia vẫn mang đến những thời cơ đặc biệt quan trọng cho sự tăng trưởng nguồn năng lượng tái tạo ngoài lưới. Các bộ phận từ xa của Siberia quá tốn kém để liên kết với lưới điện và khí đốt TT, do đó trong lịch sử dân tộc đã được phân phối động cơ diesel tốn kém, đôi lúc được bằng trực thăng. Trong những trường hợp như vậy, nguồn năng lượng tái tạo thường rẻ hơnCông nghiệp của vùng đã từng được chú trọng tăng trưởng can đảm và mạnh mẽ trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Những nhà máy sản xuất quy mô lớn được thiết kế xây dựng ở phía tây Siberia và một số ít ở quanh hồ Baikal, tuy nhiên bước tăng trưởng đã dừng lại kể từ khi không còn nhà nước Xô viết .

Động thực vật[sửa|sửa mã nguồn]

Một con hổ Siberia cái và con của nó

Loài ăn thực vật[sửa|sửa mã nguồn]

Loài ăn thịt[sửa|sửa mã nguồn]

Tomsk, một trong những thành phố lâu đời nhất Siberia, được hình thành năm 1604. Novosibirsk là thành phố lớn nhất ở SiberiaDù diện tích quy hoạnh to lớn, dân số ở Siberia rất thưa thớt. Theo Tổng tìm hiểu dân số Nga năm 2010, những vùng liên bang Siberia và vùng liên bang Viễn Đông, nằm trọn vẹn ở phía đông dãy núi Ural, cùng có dân số khoảng chừng 25,6 triệu người. Tyum và Kurgan Oblasts, có vị trí địa lý ở Siberia nhưng thuộc khu vực hành chính của Quận Liên bang Urals, cùng có dân số khoảng chừng 4,3 triệu người. Do đó, hàng loạt khu vực Nga thuộc châu Á ( hay Siberia theo cách sử dụng thoáng rộng nhất của thuật ngữ này ) là nơi sinh sống của khoảng chừng 30 triệu người. Mật độ dân cư ở vùng đất này rất thấp 3 người / km², hầu hết là người Nga và những sắc dân gốc Xlavơ, họ mở màn đến ở đây từ 400 năm trước. Phần lớn dân cư sống ở phía nam, dọc theo tuyến đường sắt xuyên Siberia. Tất cả người Siberia đều là công dân mang quốc tịch Nga, và trong số những công dân Nga ở Siberia này, hầu hết là người Nga gốc Xlavơ và người Nga gốc Ukraina. Các công dân Nga còn lại của Siberia gồm có những nhóm khác có nguồn gốc dân tộc bản địa không địa phương và những người có nguồn gốc Siberia địa phương. Các dân tộc bản địa có nguồn gốc Mông Cổ và Đột Quyết như Buryat, Tuva và Yakut đã sống ở đây từ rất lâu. Các nhóm người thiểu số khác là Ket, Evenk, Chukchi, Koryak và Yukaghir .Khoảng 70 % dân số là ở những thành phố. Phần lớn thị dân sống trong những nhà ở. Ở ngoài đô thị, người dân ở trong những nhà gỗ, lớn và giản dị và đơn giản. Novosibirsk là thành phố đông dân nhất của Siberia ( thứ ba ở Nga sau Moskva và Sankt-Peterburg ) với 1,5 triệu người. Tobolsk, Tomsk, Irkutsk, Yakutsk và Omsk là những TT cổ kính hơn. Những khu vực nằm gần vòng Bắc Cực như thị xã Oymyakon do nằm ở vĩ độ cao, khí hậu rất lạnh nên dân số thưa thớt hơn .Trong số những nhóm công dân Nga không phải là người Slav lớn nhất ở Siberia, có khoảng chừng 400.000 người German gốc Volga, Người Rumani gốc Nga có nguồn gốc tổ tiên từ Bessarabia ( Moldova ngày này ) cũng sống ở Siberia. Các nhóm địa phương gốc của Siberia, gồm có những nhóm Mông Cổ và Thổ Nhĩ Kỳ như Buryat, Tuvinia, Yakut và Tatar Siberia vẫn đa phần cư trú ở Siberia, mặc dầu họ là thiểu số tiêu biểu vượt trội so với toàn bộ những người Siberia không địa phương khác. Thật vậy, người Nga gốc Slav vượt xa tổng thể những dân tộc bản địa địa phương cộng lại, cả ở Siberia nói chung và những thành phố của nó, ngoại trừ Cộng hòa Tuva .Người Nga gốc Slav chiếm đa phần tại Cộng hòa Buryat, Sakha và Altai, vượt xa người Buryat địa phương, Sakha và Altai. Buryat chỉ chiếm 25 % ở nước cộng hòa của riêng họ, và Sakha và Altai mỗi nơi chỉ chiếm một phần ba, và Chukchi, Evenk, Khanti, Mansi và Nenets bị chiếm bởi 90 % dân số Nga gốc Slav địa phương .Theo tìm hiểu dân số năm 2002, có 500.000 người Tatar ở Siberia, nhưng trong số đó, 300.000 là Tatar Volga cũng định cư ở Siberia trong thời kỳ thuộc địa và do đó cũng là người Siberia không địa phương, trái ngược với 200.000 người Tatar địa phương ở Siberia .Trong số những người Siberia địa phương, người Buryat, với số lượng khoảng chừng 500.000 người, là nhóm phần đông nhất ở Siberia và họ tập trung chuyên sâu hầu hết ở quê nhà của họ, Cộng hòa Buryat. Theo tìm hiểu dân số năm 2002, có 443.852 người Yakut địa phương. Các nhóm dân tộc bản địa khác địa phương ở Siberia gồm có Ket, Evenk, Chukchi, Koryak, Yupik và Yukaghir .Tuy nhiên, kể từ năm 2012, khi Tổng thống Nga Putin xây dựng Bộ tăng trưởng Viễn Đông Nga và khuyến khích sinh sản, tỉ lệ sinh ở Siberia đã tăng đáng kể. Theo nhiều chuyên viên, đến năm năm ngoái, số dân ở Siberia sẽ tăng từ 30 % – 35 % và đến năm 2020 hoàn toàn có thể chạm ngưỡng 45 % .

Phân chia đơn vị chức năng hành chính[sửa|sửa mã nguồn]

So sánh tăng trưởng của 9 thành phố Siberia lớn nhất trong thế kỷ 20Thuật ngữ ” Siberia ” có một lịch sử vẻ vang vĩnh viễn. Ý nghĩa của nó đã dần biến hóa trong những thời đại. Trong lịch sử dân tộc, Siberia được định nghĩa là hàng loạt phần của Nga ở phía đông của dãy núi Ural, gồm có cả vùng Viễn Đông của Nga. Theo định nghĩa này, Siberia lan rộng ra về phía đông từ dãy núi Ural đến bờ biển Thái Bình Dương và về phía nam từ Bắc Băng Dương đến biên giới Trung Á của Nga và biên giới vương quốc của cả Mông Cổ và Trung Quốc .Các nguồn từ thời Liên Xô ( Từ điển bách khoa toàn thư của Liên Xô và những nguồn khác ) và những người Nga văn minh thường định nghĩa Siberia là một khu vực lê dài về phía đông từ dãy núi Ural đến lưu vực giữa lưu vực thoát nước Thái Bình Dương và Bắc Cực và về phía nam từ Bắc Băng Dương những ngọn đồi ở phía bắc TT Kazakhstan và biên giới vương quốc của cả Mông Cổ và Trung Quốc. Theo định nghĩa này, Siberia gồm có những đối tượng người tiêu dùng liên bang của Quận Liên bang Siberia và một số ít Quận Liên bang Ural, cũng như Cộng hòa Sakha ( Yakutia ), một phần của Quận Liên bang Viễn Đông. Về mặt địa lý, định nghĩa này gồm có những phân khu của một số ít đối tượng người dùng khác của Ural và những Q. liên bang Viễn Đông, nhưng chúng không được gồm có về mặt hành chính. Định nghĩa này không gồm có Sverdlovsk Oblast và Chelyabinsk Oblast, cả hai đều được gồm có trong một số ít định nghĩa rộng hơn về Siberia .Các nguồn khác hoàn toàn có thể sử dụng một định nghĩa có phần rộng hơn nói rằng bờ biển Thái Bình Dương, chứ không phải đầu nguồn, là ranh giới phía đông ( gồm có cả vùng Viễn Đông Nga ) hoặc hẹp hơn một chút ít số lượng giới hạn Siberia ở Quận Liên bang Siberia ( do đó không gồm có tổng thể những đối tượng người tiêu dùng của những Q. khác ). Trong tiếng Nga, từ Siberia được sử dụng để sửa chữa thay thế tên của Q. liên bang bởi những người sống trong khu vực và ít được sử dụng để bộc lộ Q. liên bang bởi những người cư trú bên ngoài nó .
Các thành phố lớn gồm có :

Bandy tại sân hoạt động Sibselmash ở thành phố Novosibirsk, thành phố lớn nhất của Siberia và là thành phố lớn thứ ba ở Nga Lễ khai mạc Đại hội thể thao ĐH Mùa đông 2019Các đội bóng đá chuyên nghiệp gồm có FC Tom Tomsk, FC Sibir Novosibirsk và FK Yenisey Krasnoyarsk .Đội bóng rổ Yenisey Krasnoyarsk đã chơi ở VTB United League kể từ mùa 2011 – 12 .Môn thể thao thông dụng thứ ba của Nga, bandy, rất quan trọng ở Siberia. Trong trận đấu năm ngoái – 16 ở giải Bandy Super League của Nga 2015 Yenisey của Krasnoyarsk đã trở thành nhà vô địch năm thứ ba liên tục bằng cách vượt mặt Baykal-Energiya của Irkutsk trong trận chung kết. Hai hoặc ba đội nữa ( tùy theo định nghĩa của Siberia ) tranh tài tại Super League, nhà vô địch 20161717 SKA-Neftyanik từ Khabarovsk cũng như Kuzbass từ Kemerovo và Sibselmash từ Novosibirsk. Năm 2007 Kemerovo có sân vận động trong nhà tiên phong của Nga được thiết kế xây dựng đặc biệt quan trọng cho bandy. Bây giờ Khabarovsk có sân vân động trong nhà lớn nhất thế giới được thiết kế xây dựng dành riêng cho bandy, Arena Yerofey. Đó là khu vực cho Giải A của Giải vô địch thế giới 2018. Trong thời hạn cho Giải vô địch thế giới năm 2020, một sân vận động trong nhà sẽ sẵn sàng chuẩn bị để sử dụng tại Irkutsk. Sân đó cũng sẽ tổ chức triển khai môn trượt băng vận tốc hình bầu dục .Đại hội thể thao ĐH mùa đông 2019 được tổ chức triển khai bởi Krasnoyarsk .
Nhiều thành phố ở phía bắc Siberia, như Petropavlovsk-Kamchatsky, không hề đến được bằng đường đi bộ, vì phần đông không có liên kết nào từ những thành phố lớn khác ở Nga hoặc châu Á. Cách tốt nhất để du lịch thăm quan Siberia là trải qua Đường sắt xuyên Sibir. Tuyến đường sắt xuyên Sibir khởi hành từ TP. hà Nội Moskva ở phía tây đến Vladivostok ở phía đông. Các thành phố nằm cách xa đường tàu được tiếp cận tốt nhất bằng đường hàng không hoặc bằng đường tàu Baikal-Amur ( BAM ) riêng không liên quan gì đến nhau .

Có nhiều tín ngưỡng trên khắp Siberia, bao gồm chính thống giáo Đông phương, các giáo phái khác của Kitô giáo, Phật giáo Tây Tạng và Hồi giáo. Chỉ riêng vùng liên bang Siberia có ước tính 250.000 người Hồi giáo. Ước tính 70.000 người Do Thái sống ở Siberia, một số người ở Khu tự trị Do Thái. Nhóm tôn giáo chiếm ưu thế là Giáo hội Chính thống giáo Nga.

Một nhà thời thánh ở KhabarovskTruyền thống coi Siberia là ngôi nhà nguyên mẫu của pháp sư, và đa thần giáo là thông dụng. Những tập tục thiêng liêng địa phương này được những bộ lạc coi là rất cổ xưa. Có những ghi chép về những chiêu thức chữa bệnh của bộ lạc Siberia có từ thế kỷ 13. Lãnh thổ to lớn của Siberia có nhiều truyền thống lịch sử địa phương khác nhau của những vị thần. Những người này Tomam, Xaya Iccita, Zonget. Những nơi có khu vực rất thiêng gồm có Olkhon, một hòn hòn đảo ở hồ Baikal .
Stroganina là một món cá sống của người địa phương ở Siberia ở miền Bắc Cực được làm từ cá ướp đông sống, mỏng dính, dài. Đây là một món ăn phổ cập của người Siberia địa phương

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Related Posts

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *