Giáo sư Ngô Bảo Châu đoạt giải toán học Fields

Cả khán phòng ở Hyderabad, Ấn Độ, rộn ràng tiếng vỗ tay khi tên của giáo sư Ngô Bảo Châu được xướng lên là một trong bốn nhà toán học giành giải Fields hôm nay.
> Tổng thống Pháp chúc mừng Ngô Bảo Châu
> Chân dung 4 chủ nhân Fields
> Thời thơ ấu của Ngô Bảo Châu

Tổng thống Ấn Độ Pratibha Patil trao huy chương Fields – phần thưởng toán học cao quý nhất thế giới – cho Ngô Bảo Châu lúc 12 : 55 thời điểm ngày hôm nay ( giờ TP.HN ) .

csfd
Giáo sư Ngô Bảo Châu vừa được Tổng thống Ấn Độ Pratibha Patil trao huy chương Fields. Ảnh : AFP

Giáo sư Bảo Châu là nhà toán học đầu tiên của Việt Nam giành được giải thưởng danh giá này. Hôm nay, Việt Nam trở thành quốc gia châu Á thứ hai sau Nhật có nhà toán học đoạt giải Fields.

” Ngô đã đưa ra sự chứng tỏ sáng sủa về ‘ bổ đề cơ bản ‘, là phần quan trọng trong tầm nhìn về toán học mà Robert Langlands – công tác làm việc tại Viện nghiên cứu và điều tra hạng sang Princeton, New Jersey, đưa ra từ những năm 1960 “, lời ra mắt của Liên minh Toán học quốc tế có đoạn. ” Chương trình Langlands liên kết mọi nghành nghề dịch vụ của toán học tân tiến. Như chính tên gọi của nó, bổ đề cơ bản tuy chỉ là một yếu tố kỹ thuật, nhưng nó đã gây lúng túng cho nhiều nhà toán học suốt nhiều thập kỷ qua. Thành tựu nâng tầm của Ngô giúp những nhà khoa học khác tiến lên trong việc chứng tỏ cả Chương trình Langlands ” .

Nhà toán học Robert Langlands ( quốc tịch Canada và Mỹ ) tăng trưởng một kim chỉ nan đầy tham vọng và mang tính cách mạng nhằm mục đích liên kết hai nhánh của toán học là hình học và số học. Nếu chứng tỏ được nó loài người sẽ gần như có được một cái nhìn thống nhất cho nhiều ngành của toán học tân tiến như số học, đại số và giải tích. Ngày nay người ta gọi triết lý ấy là “ Chương trình Langlands ” .
Langlands hiểu rằng chứng tỏ những giả định của ông sẽ là việc làm của nhiều thế hệ. Nhưng ông tin rằng khi trở ngại tiên phong – gọi là “ bổ đề cơ bản ” – bị chinh phục thì triết lý sẽ được chứng tỏ. Langlands cùng những tập sự và sinh viên của ông đã chứng tỏ được những trường hợp đặc biệt quan trọng của định lý cơ bản. Nhưng chứng tỏ trường hợp tổng quát là việc làm khó hơn rất nhiều so với Dự kiến của Langlands. Nó khó đến nỗi những nhà toán học phải chờ đón tới hàng chục năm sau .

Thành tựu của Ngô Bảo Châu đã được tạp chí uy tín Time của Mỹ nhìn nhận là một trong 10 phát kiến khoa học quan trọng nhất của năm 2009 .
Peter Sarnak, chuyên viên về kim chỉ nan số học của Viện nghiên cứu và điều tra hạng sang Princeton, nói về khu công trình của Bảo Châu : ” Giống như chuyện có những người thao tác ở tít bên kia sông đợi ai đó ở bờ đối lập bắc cho cây cầu. Rồi giờ đây, cây cầu được bắc, hàng loạt sức lực lao động của họ được công nhận ” .
Huy chương Fields là một phần thưởng được trao cho tối đa bốn nhà toán học không quá 40 tuổi tại mỗi kỳ Đại hội Toán học Thế giới của Thương Hội toán học quốc tế ( IMU ). Đại hội này được tổ chức triển khai 4 năm một lần. Nhà toán học Canada John Charles Fields là người sáng lập phần thưởng .
Cùng với Ngô Bảo Châu, ba nhà toán học khác đoạt giải Fields lần này còn có : Elon Lindenstrauss ( Israel ), Stanislav Smirnov ( Nga ) và Cedric Villani ( Pháp ) .
Lễ khai mạc diễn ra trong buổi sáng nay tại thành phố Hyderabad và có khoảng chừng 3.000 nhà toán học khắp thế giới tham gia. Ngồi trên hàng ghế ngay gần đầu trong hội trường có mái ấm gia đình giáo sư Bảo Châu. Mẹ anh, phó giáo sư Trần Lưu Vân Hiền tươi tắn trong bộ áo dài truyền thống lịch sử Nước Ta. Người cha – giáo sư Ngô Huy Cẩn – trang nghiêm trong bộ vest tối màu .
Con đường khoa học của Bảo Châu

Từ một học sinh chuyên toán ở Hà Nội những năm đầy khó khăn, giáo sư Ngô Bảo Châu đã trở thành nhà toán học tầm cỡ trong ngành toán thế giới.

Giáo sư Ngô Bảo Châu.
Tên của Ngô Bảo Châu trên trang nhất của website của đại hội toán học thế giới 2010. Ảnh : icm2010.org.in .

Ngô Bảo Châu sinh năm 1972 tại Thành Phố Hà Nội. Anh là con duy nhất của Giáo sư tiến sỹ khoa học Ngô Huy Cẩn của Viện Cơ học và Phó giáo sư tiến sỹ Trần Lưu Vân Hiền, công tác làm việc tại Bệnh viện Y học truyền thống TW. Anh từng học tại trường Thực nghiệm Giảng Võ, Thành Phố Hà Nội trước khi vào khối đại trà phổ thông chuyên toán của Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HN, nay là Đại học Quốc gia Thành Phố Hà Nội .
Mùa hè 1988, Bảo Châu tham gia kỳ thi Olympic Toán quốc tế tại nước Australia và giành huy chương vàng. Mùa hè năm sau anh liên tục giành huy chương vàng Olympic Toán quốc tế tại Đức. Cũng trong năm 1989 Châu sang Pháp để học tại Đại học Paris 6. Anh bảo vệ luận án tiến sỹ khi mới 25 tuổi tại Đại học Sư phạm Paris – ngôi trường nổi tiếng bậc nhất nước Pháp. Năm 2003, ở tuổi 31, anh triển khai xong luận án habilitation ( tương tự tiến sĩ khoa học ) tại Đại học Paris 11. Đầu năm sau anh trở thành giáo sư của ĐH này .

csd
Ngô Bảo Châu cùng mẹ và những con gái. Ảnh do mái ấm gia đình phân phối .

Vào năm 1994, Bảo Châu kết hôn với người bạn gái từ thời đại trà phổ thông. Năm 2004, anh và giáo sư Gerard Laumon – người thầy của anh – cùng nhận phần thưởng nghiên cứu và điều tra hàng năm của Viện Toán học Clay ( Mỹ ) dành cho những người đạt thành tựu xuất sắc nhất trong năm nhờ xử lý một trường hợp đặc biệt quan trọng của “ chương trình Langlands ”. Mỗi năm chỉ có một đến hai người được trao giải và Châu là người Nước Ta tiên phong nhận phần thưởng này .
Sau khi nhận phần thưởng Clay, Bảo Châu được Viện nghiên cứu và điều tra khoa học hạng sang tại Princeton, Mỹ, mời sang làm giáo sư. Viện này là nơi quy tụ của nhiều nhà toán học và nhà vật lý số 1 thế giới, trong đó nhiều người từng đoạt giải Nobel và giải Fields .
Năm 2005, ở tuổi 33, Ngô Bảo Châu được đặc cách phong hàm giáo sư tại Nước Ta. Hiện nay anh là giáo sư trẻ tuổi nhất ở Nước Ta. Một năm sau đó, anh được mời đọc báo cáo giải trình tiểu ban tại Đại hội Toán học thế giới tại Madrid ( Tây Ban Nha ). Anh là người Nước Ta thứ ba có vinh dự này. Trước anh là hai người Nước Ta ở quốc tế, giáo sư F. Phạm và giáo sư Dương Hồng Phong .
Sau khi chứng tỏ được “ Bổ đề cơ bản ”, một giả thuyết then chốt của Chương trình Langlands, anh được trao Trao Giải Oberwolfach của Đức, Trao Giải của Viện Hàn lâm Pháp ( năm 2007 ). Công trình của anh đã được tạp chí đại chúng có uy tín Time Mỹ bầu chọn là ” một trong 10 ý tưởng khoa học tiêu biểu vượt trội của năm 2009 “. Tháng 6 vừa mới qua, khu công trình của anh mang tên “ Le lemme fondamental pour les algèbres de Lie ” ( Bổ đề cơ bản cho đại số Lie ) dày 169 trang đã được chính thức công bố trong tạp chí Publications Mathématiques de L’IHÉS do nhà xuất bản Springer phát hành .

Dù nghiên cứu và giảng dạy toán ở các trung tâm hàng đầu thế giới, GS. Ngô Bảo Châu vẫn dành thời gian đáng kể để tham gia giảng dạy và đào tạo toán học tại Việt Nam. Anh tham gia công tác hướng dẫn nghiên cứu và giảng dạy chuyên đề cho sinh viên ở Đại học khoa học tự nhiên và Đại học Sư phạm (Đại học Quốc gia Hà Nội).

Giáo sư Ngô Bảo Châu sẽ mở màn thao tác tại khoa Toán của trường Đại học Chicago, Mỹ từ ngày 1/9/2010 .
Mới đây, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã chính thức mời Ngô Bảo Châu về Nước Ta công tác làm việc và góp phần cho chương trình nhằm mục đích đưa nước ta trở thành cường quốc về toán .

Minh Long

Related Posts

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *