Vì sao sông Tiền, sông Hậu sâu bất thường?

Nghiên cứu và khảo sát mới nhất của các nhà khoa học cho thấy sông Tiền – sông Hậu ngày càng sâu bất thường, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống. Trong ảnh: một trong những thiệt hại thấy rõ ở đoạn sông Tiền khu vực huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang bị sạt lở kéo nhà dân xuống sông – Ảnh: T.B.

Theo những chuyên viên, có nhiều nguyên do dẫn đến thực trạng này, trong đó quan trọng nhất là việc khai thác cát bừa bãi và xây những đập thủy điện trên dòng chính Mekong .

Sông sâu thêm

Công ty Trách Nhiệm Hữu Hạn Trường Phát ở Tiền Giang vừa gửi văn bản cho Bộ GTVT xin tạm dừng thực thi dự án Bất Động Sản nạo vét luồng sông Tiền đoạn từ TP Mỹ Tho đến huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang dài hơn 40 km .

Ông Trần Duy Phương, giám đốc công ty, giải thích lý do tạm dừng do luồng sông Tiền thuộc địa phận Tiền Giang và Bến Tre bị sâu bất thường, không còn cát sỏi. Nếu tiếp tục nạo vét sẽ gây ra sạt lở nghiêm trọng.

Năm 2012, Công ty Trường Phát khảo sát luồng sông Tiền và ghi nhận độ sâu trung bình chỉ khoảng chừng 9 m, cần nạo vét để đạt độ sâu trên 10 m cho tàu vận tải đường bộ lưu thông. Bộ GTVT cũng cấp phép nạo vét tận thu cát sỏi lòng sông theo hình thức xã hội hóa .
Do trục trặc thủ tục nên mãi đến đầu năm năm nay ông Phương mới đưa phương tiện đi lại ra sông nạo vét. Tuy nhiên suốt bốn tháng trời chỉ thu được 12.000 m3 cát trên đoạn sông dài gần 10 km .
Khảo sát đoạn còn lại cũng thấy lòng sông bị sâu thêm vài mét, ông Phương quyết định hành động rút lui .
“ Theo thống kê giám sát lúc khảo sát thì khối lượng cát thu được ở đoạn này khoảng chừng 1,5 triệu m3. Nhưng chỉ ba năm sau cát đâu mất hết mà luồng bị sâu thêm từ 5-7 m. Hiện có nơi sâu tới 16-17 m ” – ông Phương nói .
Ông Hoàng Văn Hùng, chi cục trưởng Chi cục Đường thủy trong nước phía Nam ( Cục Đường thủy trong nước việt nam ), cho rằng vận tốc sâu thêm của sông Tiền và sông Hậu từ năm 2008 đến nay diễn ra nhanh hơn, trung bình từ 3-7 m. Tình trạng này xảy ra trên toàn tuyến chứ không riêng đoạn nào .

Sơ đồ một số khu vực sông Tiền và sông Hậu xuất hiện tình trạng sâu hơn trước – Nguồn: Chi cục Đường thủy nội địa phái Nam, Đồ họa: Tấn Đạt

Vì sao?

Tại sao sông ngày càng bị sâu thêm ? Theo thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện – chuyên viên sinh thái xanh ĐBSCL, có hai nguyên do chính là do khai thác cát sông quá mức và tác động ảnh hưởng xấu đi từ mạng lưới hệ thống đập thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong .
Theo nghiên cứu và điều tra của GS Bravard ( ĐH Lyon, Pháp ) và tiến sỹ Goichot, từ năm 1998 – 2008 sông Tiền mất khoảng chừng 90 triệu tấn vật tư đáy sông. Còn sông Hậu mất 110 triệu tấn .
Nhưng quá trình 2008 – 2012 vận tốc khai thác tăng vọt lên 57 triệu tấn / năm, gấp 20 lần lượng cát luân chuyển hằng năm của sông Mekong, tính tại Kratie ( Campuchia ) .
Việc khai thác cát quá mức tạo ra những hố sâu đến 15 m trên sông thuộc địa phận Campuchia. Còn ở phía việt nam ghi nhận nhiều hố sâu hàng chục mét, có nơi sâu đến 45 m tính từ đáy sông tự nhiên .
“ Cát thô và cát trung bình từ thượng nguồn sông Mekong đổ về vốn đã ít lại bị mắc kẹt ở những hố khổng lồ đó mà không vận động và di chuyển về phía hạ nguồn được ” – ông Thiện nói .
Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện là trưởng nhóm chuyên viên việt nam triển khai khu công trình Đánh giá thiên nhiên và môi trường kế hoạch 11 đập thủy điện dòng chính Mekong năm 2010 theo ủy nhiệm của Ủy hội Mekong quốc tế .
Theo ông Thiện, những đập thủy điện ở Trung Quốc làm giảm 50 % lượng phù sa mịn đến ĐBSCL. Trong khi những địa phương đang khai thác lòng sông vô tội vạ .
Sắp tới khi toàn bộ 11 dự án Bất Động Sản đập thủy điện chắn ngang sông Mekong ở Lào và Campuchia được thực thi thì hàng loạt 100 % lượng vật tư vận động và di chuyển ở đáy sông ( cát, sỏi ) sẽ không hề về tới ĐBSCL .

Nghiên cứu của GS Bravard cho biết Campuchia lâu nay vẫn nạo vét cát sông Mekong để bán cho Singapore và Trung Quốc. Tính từ năm 1960 đến nay, diện tích Singapore tăng thêm 1/5, một phần là nhờ mua cát sông, cát biển từ nhiều nước, trong đó có từ VN và Campuchia.

Chỉ riêng năm 2011 – 2012, bốn nước việt nam, Lào, Campuchia và Đất nước xinh đẹp Thái Lan khai thác tới 31 triệu m3 cát, cao hơn nhiều so với lượng phù sa cũng như cát sỏi từ đầu nguồn sông Mekong bù lại hằng năm .
Ngoài ra cũng có năng lực do tác động ảnh hưởng bởi việc khai thác nước ngầm làm vùng ĐBSCL bị sụp, lún .
PGS.TS Lê Mạnh Hùng, phó tổng cục trưởng Tổng cục Thủy lợi, cho biết năm 2013 ông làm chủ nhiệm đề tài điều tra và nghiên cứu khoa học cấp nhà nước về tác động ảnh hưởng của việc khai thác cát so với sông Tiền, sông Hậu .
Số liệu cát sông mà nhóm điều tra và nghiên cứu ghi nhận ở những con sông vùng ĐBSCL vào tầm 28 triệu m3 / năm. Ông cho rằng việc quy hoạch và cấp phép khai thác lúc bấy giờ chưa xem xét tới yếu tố không thay đổi lâu dài hơn của lòng dẫn sông để hạn chế chiều sâu khai thác .
Quy hoạch của những tỉnh chưa xem xét định lượng việc khai thác có gây ra xói lở lòng sông hay không ; chưa có quá trình hài hòa và hợp lý để khai thác mà không gây sụt lún bờ và xói lở lòng sông .
Thông thường những địa phương chỉ nhìn nhận trữ lượng mỏ rồi cấp phép cho khai thác mà không nhìn nhận khối lượng cát từ thượng nguồn về bù vào .
Ông quan ngại : “ Với khối lượng khai thác cỡ đó thì chưa tới 30 năm nữa ĐBSCL sẽ khai thác hết hàng loạt trữ lượng cát trên sông Tiền, sông Hậu. Nếu khai thác hàng loạt trữ lượng này mà không xem xét tác động ảnh hưởng của việc khai thác cát đến thiên nhiên và môi trường thì sẽ xảy ra nhiều hậu quả rất khó lường ” .
Bà Huỳnh Yến Vân, phó phòng tài nguyên biển và khí tượng thủy văn Sở Tài nguyên – thiên nhiên và môi trường tỉnh Bến Tre, nói khảo sát mới gần đây của sở cho thấy quy trình bồi đắp phù sa trên sông Tiền, sông Hàm Luông và sông Cổ Chiên diễn ra rất chậm, thậm chí còn có nơi không được bồi đắp .
Điều này trái ngược trọn vẹn với quy luật tự nhiên từ xưa đến nay là sau khi khai thác cát một thời hạn thì mỏ sẽ được phục sinh .

Hãy dừng “bức tử” sông

Theo Ủy Ban Nhân Dân tỉnh Tiền Giang, suốt từ năm 2013 đến nay tỉnh không cấp phép khai thác cát trên sông Tiền để lòng sông được phục sinh, tránh bị sâu thêm và gây sụt lún .
Đến nay hàng loạt giấy phép cũng đã hết hạn, trên địa phận không có mỏ cát nào đang được khai thác .
Tuy nhiên, trên sông Tiền đang có tới ba giấy phép của Bộ GTVT cho doanh nghiệp nạo vét luồng dài gần như suốt tuyến, từ cửa biển cho đến địa phận tỉnh Đồng Tháp .
Đầu tháng 8-2016 tỉnh chính thức ý kiến đề nghị Bộ GTVT dừng những dự án Bất Động Sản đang tiến hành, đồng thời không cấp phép dự án Bất Động Sản mới .

Tương tự, UBND tỉnh Đồng Tháp cũng có văn bản đề nghị Bộ GTVT giữ nguyên hiện trạng, không tiến hành nạo vét luồng đoạn thuộc địa phận xã An Hiệp, huyện Châu Thành và xã Bình Thạnh, huyện Cao Lãnh.

Còn tại Bến Tre, Ủy ban MTTQ việt nam tỉnh đưa quan điểm của cử tri đến cuộc họp HĐND tỉnh hồi đầu tháng 8-2016 phản đối dự án Bất Động Sản nạo vét luồng dự kiến thực thi trên sông Tiền tại khu vực huyện Chợ Lách và huyện Châu Thành .
Theo thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện, nguồn tài nguyên cát sỏi rất ít còn lại trên sông Tiền, sông Hậu rất quý, cần phải được quản trị, giữ gìn cẩn trọng .
Ông Thiện nói : “ Tôi cho rằng những cơ quan chức năng không nên xem nhẹ thông tin sông Tiền và sông Hậu sâu không bình thường. Cần phối hợp toàn vùng đề tìm hiểu, khảo sát, nhìn nhận đúng mực thực trạng để lập quy hoạch bảo vệ cũng như khai thác hài hòa và hợp lý nhằm mục đích tránh thảm họa hoàn toàn có thể xảy ra trong tương lai ” .

Related Posts

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *